Hoe ziekenhuizen stap voor stap energie-flexibiliteit kunnen benutten

Flexibiliteit moet de zorg- en comfortprocessen ondersteunen, niet verstoren. Dat vraagt om een pragmatische aanpak waarin kleine, haalbare stappen voorop staan. Ziekenhuizen die vandaag al slimme keuzes maken, bouwen zo stap voor stap een energie-ecosysteem dat meegroeit met hun noden. Een typisch Vlaams ziekenhuis illustreert hoe dat traject er in de praktijk kan uitzien. Het betreft een fictieve, representatieve case; de beschreven technische aanpak en resultaten zijn effectief toegepast in de praktijk.

Slim beginnen met wat je al hebt

GBS

Veel ziekenhuizen beschikken al over een gebouwbeheersysteem (GBS) dat comfort en technische installaties aanstuurt. Dit systeem biedt vaak al inzichten in energieverbruik en gebruikersgedrag. De eerste stap richting flexibiliteit is om de reeds bestaande sturingsmogelijkheden binnen dit GBS slimmer te benutten.

Door het GBS uit te breiden met realtime energie-inzichten – denk aan HVAC, laadinfrastructuur, PV-productie en noodstroominstallaties – leg je de fundamenten voor verdere optimalisatie. Deze optimalisaties gebeuren altijd binnen de comfortgrenzen van patiënten en de zorgprocessen. Pas in latere fases groeit dit uit tot een volwaardig Energy Management System (EMS), dat ook externe prijs- en netsignalen verwerkt.

Concreet:

• Evalueer de huidige instellingen in het GBS
• Breid het GBS uit met realtime energie-inzicht (HVAC, PV, laadinfra, netbalans).
• Voorzie een groeipad naar een EMS dat prijs- en netsignalen kan verwerken.

Telecontrole

Sommige ziekenhuizen worden door Fluvius al verplicht telecontrole te voorzien op alle decentrale productie. Dit beheersysteem kan alle decentrale productie op een site op een centrale manier aansturen en beheersen. Deze verplichting kan, zonder grote extra investeringen, meteen worden benut om installaties aan te sturen voor flexibiliteitsopbrengsten.

Concreet:

• Stuur PV en WKK via GBS + telecontrole en reduceer productie bij negatieve prijzen.  

Versterk de technische  en organisatorische basis voor flexibiliteit

De elektrificatiegolf vraagt om een robuust intern elektriciteitsnet. Ziekenhuizen die nu al hun netcapaciteit analyseren en versterken, kunnen flexibele assets zoals e-boilers, laadpalen of back-upinstallaties efficiënter inzetten. Waar een netverzwaring vaak een bottleneck is, bieden flexibiliteitsoplossingen zoals batterijopslag, PV en slimme sturing een manier om deze beperkingen te omzeilen.

Ook de elektrificatie van installaties zoals PV, laadinfra, elektrische stookketels en warmtepompen vraagt om slimme aansturing. Het kunnen schakelen in functie van prijs- en netsignalen is daarbij essentieel. Door het integreren van flexibele assets zoals PV installaties, laadpalen, noodstroom, warmtepomp, e-boilers of warmte/koude opslag, kunnen enerzijds het comfort van de zorg worden verzekerd en verhoogd, maar bovendien bieden deze installaties de mogelijkheid om flexibel aan te sturen.

Concreet:

• Versterk het interne elektriciteitsnet en breng assets onder één sturingsarchitectuur, zodat congestierisico’s beperkt en verzwaringen uitgesteld/vermeden worden.
• Integreer flexibele assets (bv. bodemenergie-opslag, WKK, PV, laadpalen) en schakel op prijs- en netsignalen.

Vaste energiecontracten verbergen prijssignalen en beperken de ruimte om flexibiliteit te benutten, zeker bij eigen PV-productie of batterijopslag. Dynamische contracten, gekoppeld aan een slim EMS, bieden wél de ruimte om prijsschommelingen strategisch te benutten.

Concreet:

• Stap over op een dynamisch injectiecontract en evalueer een dynamisch afnamecontract.
• Koppel het EMS aan markt- en netsignalen voor automatische respons.

Integreer een volwaardig EMS op de huidige assets

Een grote hoeveelheid flexibiliteit kan al benut worden met bestaande assets en minimale ingrepen in het GBS. Met integratie van een volwaardig EMS kunnen de bestaande assets slimmer worden aangestuurd. Denk aan noodstroomaggregaten, buffervaten, elektrische boilers of HVAC-zones die manueel of semi-automatisch kunnen schakelen bij prijspieken of netbelasting.

Door met de facility teams afspraken te maken, kunnen ziekenhuizen snel tastbare impact realiseren, zonder grote investeringen of automatiseringskosten. Een veelgebruikte stap is een EMS te koppelen aan het bestaande GBS en dynamische injectietarieven in te lezen; HVAC-installaties worden dan bij voorkeur afgestemd op zonneproductie, met behoud van comfortprioriteiten.

Concreet:

• Koppel een EMS aan het GBS.
• Stem HVAC af op zonneproductie met comfortprioriteiten leidend.
• Zet noodstroom gericht in voor mFRR, mits veiligheidskaders.

Pas wanneer de bestaande flexibiliteit is geoptimaliseerd, volgen gerichte investeringen in extra flexibiliteitsmiddelen zoals batterijen of bidirectionele laadpalen. Deze investeringen worden onderbouwd met data uit de eerdere stappen, waardoor overdimensionering vermeden wordt.  

Concreet:

• Dimensioneer batterij en bidirectioneel laden op gemeten profielen en valoriseer balanceringsmarkten waar relevant.

Flexibiliteit als fundament  

Flexibiliteit draait niet enkel om winstmaximalisatie, maar om het versterken van de operationele veerkracht. In een onzekere energiemarkt zorgt een slim, flexibel energiesysteem ervoor dat ziekenhuizen betrouwbare zorg kunnen blijven leveren, onafhankelijk van prijsschokken of netbeperkingen. Flexibiliteit verkleint de afhankelijkheid van dure fossiele import en draagt bij aan een robuuster, duurzamer energiesysteem.

Bovendien hebben ziekenhuizen een maatschappelijke voorbeeldfunctie. Door zichtbaar in te zetten op slimme energie-aansturing tonen ze hoe grote instellingen de energietransitie concreet en doelgericht kunnen ondersteunen, zonder toegevingen te doen op zorgkwaliteit.

Ontdek het flexibiliteitspotentieel van jouw ziekenhuis

Ingenium begeleidt zorginstellingen, zoals AZ Zeno, AZ Groeninge, UZA, UZ Gen... bij het in kaart brengen en activeren van hun flexibiliteitspotentieel. Start met een Flexibiliteitsscan en ontdek hoe jouw infrastructuur kan bijdragen aan lagere energiekosten, meer zekerheid en duurzame bedrijfsvoering.

‍