Nobel I is een 62 meter hoge toren op de campus van het Universitair Ziekenhuis Gent en markeert de start van een ambitieus masterplan dat zich over dertig jaar zal ontvouwen. Het gebouw van 36.000 m² huisvest in een eerste fase tijdelijk UZ-afdelingen en evolueert vervolgens naar een volwaardig onderzoeks- en innovatiecentrum voor medische en farmaceutische spin-offs. Wiegerinck en LOW architecten ontwierpen het gebouw, bouwbedrijf MBG realiseerde de uitvoering. Ingenium verzorgde de studie en uitvoeringsopvolging voor de gebouwtechnieken.

Rol van Ingenium in dit project

Context en uitdaging

Ziekenhuizen en onderzoekscentra opereren in een complexe realiteit waarin bedrijfszekerheid, hygiëne, energieprestatie en toekomstflexibiliteit centraal staan. De ambitie van UZ Gent om tegen 2050 CO2-neutraal te opereren vraagt om gebouwen die vandaag al fossielvrij functioneren, terwijl de invulling van ruimtes over de jaren heen sterk kan veranderen. Nobel I moest bovendien snel gerealiseerd worden – met een nieuwe verdieping elke twee weken – en vanaf dag één beschikbaar zijn voor diverse functies: van poliklinieken en labs met cleanroom-eisen tot kantoren en tijdelijke ziekenhuisafdelingen.

‍

‍

Aanpak: flexibiliteit en duurzaamheid verankerd in het ontwerp

Ingenium ontwikkelde een technisch concept waarin flexibiliteit en energie-efficiëntie hand in hand gaan. Het kernprincipe: dubbele en gedistribueerde techniek. Dit betekent dat elke verdieping afzonderlijk kan worden bediend en dat ruimtes eenvoudig kunnen worden aangepast aan nieuwe functies zonder impact op de rest van het gebouw. Tot vier verschillende bedrijven of afdelingen kunnen per verdieping opereren met volledige autonomie.

Een centrale kern huisvest liften met links en rechts ervan 2 grote verticale kokers over heel het gebouw waarin de technische kanalen, leidingen en kabels werden weggewerkt. Als de luchtgroepen op het dak zouden worden geplaatst, zouden deze kokers hogerop in het gebouw steeds grotere afmetingen moeten hebben, en op die verdiepingen voor veel ruimteverlies zorgen. Daarom zijn verdiepingen 4 (helemaal) en 12/13 (deels) exclusief gereserveerd voor technieken. Omdat de 3 bovenste verdiepingen voorlopig casco worden uitgevoerd, zijn de technieken modulair opgebouwd. Alle kanalen zijn aanwezig en de aftakkingen kunnen worden gemaakt naargelang de toekomstige invulling van de ruimtes.

Nobel I is door zijn hoogte en locatie een opvallende verschijning in het Gentse straatbeeld. Bij het ontwerp werd bijzonder veel aandacht besteed aan het visuele samenspel van architectuur en technieken. Wanneer het buiten donker is, is de verlichting in het gebouw altijd mooi recht uitgelijnd, gelijk op welke verdieping en gelijk welke invulling de ruimtes zullen krijgen. Wij zorgden voor de complexe coördinatie van de positie van verluchtingsroosters, sprinklers en andere technieken met die van de plafondverlichting. De kanalen zijn bijvoorbeeld slim geïntegreerd tussen de ramen, waardoor de gevel een strak en egaal uiterlijk behoudt zonder zichtbare roosters. Dit ontwerpprincipe combineert functionaliteit met architecturale eenheid.

Voor de energievoorziening ontwierp Ingenium een fossielvrij systeem zonder gasaansluiting. Warmtepompen capteren buitenlucht en distribueren warmte en koude via gedistribueerde HVAC-systemen. Elektrische back-up en een gebouwbeheersysteem (BMS) garanderen betrouwbaarheid en efficiëntie. PV-cellen werden geïntegreerd onder de raamopeningen en vervullen een dubbele functie: ze leveren groene stroom én fungeren als passieve zonwering. Boven de ramen dragen extra zonweringselementen bij aan thermisch comfort en gevelesthetiek.

‍

‍

Specifieke ontwerpkeuzes: gezondheid, veiligheid en efficiëntie

Ingenium integreerde hygiëne en veiligheid in elk detailontwerp. Om legionellarisico's te vermijden, werden geen traditionele warmwatercirculatiesystemen toegepast. In plaats daarvan zorgen doorstroomboilers voor directe opwarming van water op het moment van gebruik. Voor ruimtes met cleanroom-eisen werden technische functies strategisch geplaatst: zware installaties bevinden zich onder de cleanrooms, waardoor leidinglengtes minimaal blijven en negatieve effecten op luchtbehandeling beperkt worden.

De brandveiligheid rust op een innovatief compartimenteringsprincipe met geavanceerde sprinklerinstallaties, dat voldoet aan Amerikaanse verzekeringsnormen.  

Ook niet alledaags in dit project is de grijswaterrecuperatie voor de toiletten in de centrale kern die voor iedereen toegankelijk zijn. Het dak is immers te klein om voldoende regenwater te kunnen recupereren. In de andere zones van het gebouw zijn de hygiënestandaarden een stuk hoger, en wordt om contaminatie met de onderzoeks- en ontwikkelingsactiviteiten te vermijden stadswater gebruikt voor de toiletspoeling.

‍

‍

Uitvoeringsopvolging en coördinatie

Tijdens de realisatiefase verzorgde Ingenium de technische coördinatie en werfopvolging. Gezien het snelle bouwproces – elke twee weken een nieuwe verdieping – was nauwe afstemming tussen ontwerp, aannemer en specialisten cruciaal. Ingenium waakte over de correcte implementatie van de technische systemen, de naleving van EPB-eisen en de integratie van innovatieve oplossingen in het totaalconcept. Daarbij werden de ontwerp- en de uitvoeringsplannen bijna gelijktijdig gemaakt, zodat men op het moment dat de bouwvergunning wer goedgekeurd onmiddellijk met de bouwwerken kon starten. Ingenium werkte het hele project ook uit in Revit 3D, waarna MBG clashcontrole deed. Ingenium loste de clashes op zodat MBG op basis van het Ingenium-model het uitvoeringsmodel kon maken. Ook hierdoor werd heel wat tijd gewonnen. De eerste studies startten in september 2022 en de voorlopige oplevering was precies 2 jaar later voorzien, wat voor een gebouw met een dergelijke oppervlakte bijzonder snel is. Ingenium voerde ook de volledige EPB-studie uit, inclusief energieberekeningen en prestatiesimulaties.

Technische concepten en eindresultaat

Energie en duurzaamheid

• Fossielvrije exploitatie: geen gasaansluiting, volledige elektrificatie
• Warmtepompen op buitenlucht: captatie en distributie van verwarming en koeling
• Warmterecuperatie: hergebruik van restwarmte uit ventilatielucht
• PV-cellen geïntegreerd onder raamopeningen: duale functie als zonnepanelen en passieve zonwering
• Passieve zonweringselementen: boven ramen voor extra thermisch comfort en esthetiek
• Laadinfrastructuur: voorzieningen voor elektrische mobiliteit
• HVAC en binnenklimaat
• Gedistribueerde HVAC-systemen: flexibele bediening per verdieping en zone
• Luchtkanalen geïntegreerd tussen ramen: egale gevel zonder zichtbare roosters
• Cleanroom-optimalisatie: zware functies onder technische ruimtes, minimale leidinglengtes
• Grote glaspartijen: daglicht centraal in het ontwerp

Sanitair en hygiëne

• Doorstroomboilers: directe opwarming zonder warmwatercirculatie (legionellapreventie)
• Brandveiligheid en beveiliging
• Compartimenteringsprincipe: innovatieve brandveiligheid zonder traditionele evacuatiewegen
• Geavanceerde sprinklerinstallaties: conform Amerikaanse verzekeringsnormen
• Centrale veiligheidskern: liften en luchtkanalen gebundeld

Gebouwautomatisatie en digitalisering

• BMS gebouwbeheersysteem: centrale sturing en monitoring van alle technische installaties
• Toekomstbestendig datanetwerk: voice-over-IP, IPTV via data, nieuwe badgesystemen met deskfire-technologie

Energieprestatie

• EPB-studie: volledige energieberekeningen en simulaties
• CO2-neutraliteitsambitie: bijdrage aan UZ Gent doelstelling 2050

‍